|
|
|
|
5 Yaş:En
sevdiğim arkadaşım...
5 yaşlar neşeli, enerjik ve
hevesli çocuklardır. Planlamaktan çok hoşlanırlar ve kimin ne
yapacağını belirlemek için uzun uzun konuşurlar. Başka
çocuklarla birlikte canlandırma oyunları oynamaktan özel bir
zevk alırlar.
5 yaş çocukları etraflarındaki kişilerin duyguları ve
ihtiyaçları konusunda çok hassastırlar. Sıra beklemek veya
oyuncakları ya da diğer şeyleri paylaşmak eskisinden daha
kolaydır. “en iyi arkadaşlar” önem kazanmaya başlamıştır.
Bir 5 yaş anne/babası olarak yaşayacağınız ilk büyük aşama
şüphesiz ki çocuğunuzun okula (ana sınıfına) başlaması
olacaktır. Çocuk daha önceden kreşe gitmiş olsa dahi, bu okula
geçiş dönemi anne/babalar için çok önemli bir odak noktası
teşkil etmektedir. 5 yaş çocuğunun odak noktasında ise okul
kadar önem taşıyan bir diğer konu da sosyal ilişkilerdir.
Her birinin çok farklı ve kendine has kişilik özellikleri,
yetenekleri ve ilgi alanları olması sebebiyle 5 yaş çocuklarıyla
ilgili genellemeler yapmak neredeyse yetişkinlerle ilgili
genellemeler yapmak kadar zordur. Buna rağmen 5 yaşların bu yıl
içinde gerçekleştireceği bazı gelişim aşamalarını genel olarak
şu şekilde özetleyebiliriz:
BÜYÜME ve GELİŞİM
Şüphesiz ki okula başlamak beş yaş çocuklarının hayatındaki en
önemli dönüm noktasıdır. Okula başlamakla ilgili daha fazla
bilgi almak için Çocukluk Çağı/Eğitim bölümünde konuyla ilgili
haberlerimizi okuyabilirsiniz.
Fiziksel gelişim
Beş yaş çocukları giyinme, soyunma, düğme ilikleme, fermuar
açma/kapama gibi konularda zorluk çekmeyecektir. Buna karşın
bağcık bağlamak için biraz daha çalışması gerekecektir. Esasında
bağlamayı öğrenmeleri pratik yapmalarına bağlıdır. Bu nedenle bu
yıl yapışkan bantlı ayakkabılar yerine bağcıklı ayakkabıları
tercih ederek, çocuğunuzun hem buna ihtiyaç duymasını hem de
pratik yapmasını sağlayabilirsiniz.
Ana sınıfı öğrencilerinin artık tuvalet işleri konusunda tamamen
bağımsızlık kazanmış olmaları beklenir (popolarını silmekde
henüz tam olarak başarılı olmasalar bile!).
Okul çantalarını kendi başlarına hazırlamak ana sınıfı
öğrencinize yetişkin biri olma duygusunu yaşatacaktır. Ancak
çantayı sizin de kontrol ederek, gerekli birşeyin
unutulmadığından emin olmanız gerekecektir.
Beş yaş çocukları oyuncaklarını toplayabilir ve yatağını
düzeltebilir. Ayrıca ufak tefek ev işlerinde size yardımcı da
olabilirler. Örneğin çocukların çoğu kek malzemelerini
karıştırmaktan ya da çiçekleri sulamaktan çok hoşlanırlar.
Çocukların çoğunun ilk süt dişi beş ile altı yaş civarında düşer
ve yerine kalıcı dişler gelmeye başlar. Ancak anne ya da babanın
süt dişleri daha ileri bir yaşta düşmeye başladıysa, çocukta da
aynı şekilde olma ihtimali yüksek olmaktadır.
Beş yaş çocuğunuzun fiziksel gelişimini desteklemek amacıyla ilk
yapmanız gereken şey ise gayet açık: teşvik etmek! Çocuğunuz
yeni bir şey yapmaya çalıştığında mutlaka takdir etmeli ve
uğraşmaya devam etmesi için uyarmalısınız. Ancak ne yapın edin,
hemen yardım etmeye kalkışmayın! Yeni bir beceriyi kazanmak için
yeterli zamana sahip olması gerekir. Hazır olmadığı bir şey için
de zorlamamalısınız. Okul çantasını hazırlaması, ya da
ayakkabısının bağcıklarını bağlaması vakit alıyorsa, bunun için
onu eleştirmeyin, ihtiyacı olan zamanı verin! Yeni becerileri
konusunda ne kadar çok idman yaparsa o kadar hızlı ve başarılı
olacaktır. Son olarak, çocuğunuzun yaptığı işleri kesin olarak
peşinden bir de siz düzeltmeyin. Örneğin arkasından devamlı
yatağı siz de düzeltirseniz, bunu fark edecektir ve böylece ona
işini doğru yapamadığı mesajını vermiş olursunuz. Doğru yapmanın
kendisinden çok doğru yapabilmek için çaba sarf etmesi
önemlidir.
Dil gelişimi/Zihinsel gelişim
Beş yaş çocuğunun konuşmasının düzgün, net ve akıcı olması
beklenir. Bu yaştaki bir çocuk olan bitenleri anlatabilir,
insanları ayrıntılı olarak tarif edebilir ve yerinde sorular
sorabilir. Nesnelerin ne işe yaradığını anlatabilir, uzun ve
karmaşık cümleler kurabilir. Sohbetleri ve filmleri rahatlıkla
takip edebilir.
“l” harfi yerine “y” harfini kullanmak ya da bazı kelimelerde
hecelerin yerini karıştırmak (rüya yerine yüra gibi) olabilse
de, bu hafif telaffuz sorunları ilerleyen zamanlarda
kaybolacaktır ve genellikle önemli bir sorun belirtisi olarak
değerlendirilmez.
Beş yaşındaki bir çocuk yaklaşık olarak 13.000 kelimeyi anlar ve
5-8 kelimeli cümleler kurar. Tartışmayı ve mantık yürütmeyi
sever, “çünkü” gibi kelimeleri sıklıkla kullanır. Bilmecelerden
ve şakalardan hoşlanır. Sebep-sonuç ilişkilerine ilgi duyar.
Öykülerin başı, ortası ve sonu olduğunu anlar, öyküleri hatırlar
ve anlatır. Dikkat yelpazesi geniştir ve iyi konsantre olur.
Öyküler yaratmaktan ve bunları anlatmaktan, esprilerden ve
şakalardan hoşlanır. Yazıların soldan sağa ve yukarıdan aşağı
doğru okunduğunu anlar. Harfleri yazmaya çalışmayı sever ve bazı
harfleri ve rakamları tanır. İnsan, hayvan ve nesneleri temsil
eden resimler çizer. Öğretilirse adres ve telefon numarasını
aklında tutabilir.
“önce-sonra”, “yukarıda-aşağıda”, “daha az-daha fazla”, “aynı”
gibi kavramları ve dün, bugün ve yarın gibi zaman kavramlarını
anlar.
Beş yaş çocuklarının çoğu harfleri ve özellikle de kendi
isimlerini yazmayı başarırlar. Ayrıca harflere tekabül eden
sesleri de kavramaya başlarlar. Okumayı öğrenme sürecinde önemli
bir aşamaya ulaşırlar ve öğretilmesi halinde okumayı da
öğrenebilirler.
İlişkiler ve duygular
Beş yaş çocukları basit kurallar içeren oyunları keşfederler ve
taklit oyunları oynamak amacıyla arkadaşlarını ve oyuncakları
organize ederler. Kuralları anlar ve bunlara saygı gösterir.
Genellikle izin istemeyi bilir. Almayı ve vermeyi bilir ve
bundan zevk duyar. Sıralarını bekler ve paylaşımda bulunurlar
ancak bunu her zaman istemeyebilirler. Ayrıca oyunda yalnızca
“en iyi arkadaşları” ile birlikte olmak arzusu ile diğer
çocukları dışlayabilirler. Genellikle kendi cinsiyetinden 1 ya
da 2 arkadaşla oynamayı tercih ederler ve başka çocuklar oyuna
katıldığında oyunun patronu gibi davranıp, diğer çocukları
yönetmeye çalışırlar. Kendi başına da memnuniyetle ve bağımsız
olarak oynar.
Halen gerçek ve hayali olan arasındaki farkı zaman zaman
karıştırır. Sıklıkla yüksek sesler, karanlık, hayvanlar ve bazı
insanlardan korkar. Buna karşın daha küçük çocuklara kıyasla
korkuları daha azdır, çünkü artık dünyayı daha iyi tanımaktadır.
Kas gücü ve motor becerilerini test etmekten hoşlanırlar, ancak
henüz duygusal olarak başka çocuklarla rekabet etmeye hazır
değildirler. Öfke ve kıskançlık duyguların fiziksel yollarla
ifade edebilir. Zaman zaman diğer çocukları eleştirir ve kendi
hatalarından dolayı utanır.
Kendi kararlarını vermekten hoşlanır. Beş yaş çocukları doğru
ile yanlışı birbirinden ayırmaya başlar ve sürekli olarak
“doğru” olanı yapma ve yetişkinlerin onayını alma arzusu
duyarlar. Ancak yine de hikayeler uydurmaya ve yapmamaları
gereken bazı şeyleri yapmaya da devam ederler. Yetişkinlerle ve
diğer çocuklarla sohbetler kurarlar. İnsanlar arasındaki
ilişkileri ve aileler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları
anlarlar. Diğer insanların duyguları konusundaki hassasiyetleri
artar ve başka insanlar üzgün ya da öfkeli olduklarında bunu
fark ederler.
Yeni şeyleri denemekten ve risk almaktan hoşlanırlar.
Kendilerini “büyük” hissederler ve kendilerinden küçük çocuklar
karşısında büyük olmakla övünürler. Güzel bir espri anlayışları
vardır ve büyüklere şakalar yapmaktan ve onları güldürmekten
zevk duyarlar.
Zaman zaman uzaklaşmak ve yalnız kalmak ihtiyacı duyarlar.
Beslenme
Beş yaş çocukları harika bir yemek arkadaşı olurlar. Masayı
hazırlamaya yardım etmeye, menüden istedikleri yemeği seçmeye,
kendi kendilerine servis yapmaya ve bir yandan yemek yerken
diğer yandan sohbet etmeye bayılırlar. Beş yaş çocukları sık sık
masadan kalkma ihtiyacı duyarlar ve sürekli aynı şeyleri yemek
isterler. Yemek masasındaki sohbeti yönetmek isterler ve bundan
dolayı da yemeklerini bitirmeleri uzun zaman alır.
Bu yaş çocuklarına yemek seçimleri konusunda rehberlik etmek
şarttır. Ailenin yönlendirmemesi durumunda çocuklar sebzeler ve
diğer sağlıklı gıdalar yerine patates kızartması, şeker,
çikolata gibi besin değeri taşımayan yiyecekleri tercih ederler.
Öte yandan sağlıklı beslenme ve yeterli vitamin ve besinleri
almaları çok önemli olmakla birlikte, her zaman tabaklarını
silip süpürmeleri ya da yetişkinleri doyuracak porsiyonları
tüketmeleri beklenmemelidir.
Uyku
Yatağa gitmekte zorlanan ancak sabahları erkenden uyanan daha
küçük çocuklara kıyasla yatağa gitmeleri daha kolay olur, ancak
sabah uyanmakta güçlük çekerler! Daha önceden beri gelen
yerleşik bir uyku rutini olan çocuklar her zaman için uyku
konusunda daha rahattırlar. Beş yaş çocukları uyku öncesi masal
faslına bayılırlar. Üstelik artık masalları sadece dinlemekle
kalmaz, kitaplara kendi kendine bakmaktan da hoşlanır. Bazıları
çeşitli kelimeleri tanıyabilir ve hatta kendi kendine okumaya
dahi başlayabilir. Okumasa dahi, yazılı cümleler hafızasında yer
eder ve bu da daha sonra gelecek olan okuma becerisi ile direkt
olarak bağlantılı bir beceridir.
Oyun
Fiziksel aktivite seçiminde çocuğunuzun size rehberlik etmesine
izin verin. Unutmayı bu yaş çocukları takım sporları için
gerekli fiziksel ve iletişimsel becerileri henüz tam olarak
kazanmamışlardır. Bu tür faaliyetlere hazır olabilmeleri için
henüz bir-iki yıl daha gereklidir. Şimdilik yüzme, dans, paten
gibi “kendi kendisiyle rekabet edebileceği” spor faaliyetlerini
değerlendirmeye alabilirsiniz. Birlikte kır yürüyüşleri yapmak
da, hem beraber vakit geçirmek hem de egzersiz yaparken doğayı
tanımak açısından çok güzel bir seçenektir.
Çocuklar sevdikleri ve başarılı oldukları spor dalını keşfedene
kadar birçok spor dalını deneyebilirler. Çocuğunuzun spor ve
egzersizi en başından olumlu birer deneyim olarak benimsemesi
için onu herhangi bir takıma katılması için zorlamayın, sporun
rekabetçi yönünü ön plana çıkarmayın. Çocuklara başarılı
olmaları için baskı yapmak doğru değildir. Bir spor faaliyetine
sadece sizi memnun etmek amacıyla katılmadığından emin olun. Bu
yaşta sporun yalnızca eğlence ve oyun amaçlı yapıldığını
unutmayın. Beş yaşında bir çocuktan yetişkinlerle aynı süre
egzersiz yapmasını beklemeyin. Tenis kortunda bir saatlik bir
çalışma beş yaşındaki çocuğu fazlasıyla yorar, 10 ile 20 dakika
süren tenis çalışması onun için yeterlidir.
Sağlıklı çocuk kontrolleri & Aşılar
4-6 yaşından önce yapılması gereken bir aşı kalmamış olmakla
birlikte, okul öncesi çocuklarının yılda bir kez sağlıklı çocuk
kontrolünü yaptırmak gerekmektedir. 5 yaş kontrolünde doktorunuz
boy ve kilo ölçümü yapacak ve fizik muayenede büyük tansiyon,
görme ve işitmesini kontrol edecek ve bir yıl boyunca sergilemiş
olduğu gelişimi değerlendirecektir.
Dişle ilgili olası sorunları erkenden tespit ve tedavi etmek ve
ağız sağlığına özen gösterme alışkanlığını erken yaşlarda
kazandırmak amacıyla altı ayda bir düzenli diş kontrollerini
ihmal etmemeli ve diş temizliği ve bakımına özen göstermeye
devam etmelisiniz.
Bunlara dikkat edelim
Çocuğunuzun becerilerini sürekli olarak yaşıtları ile kıyaslamak
doğru değilse de, olası sorunları zamanında belirleyebilmek
amacıyla dikkatli olmakta da yarar vardır. Çocuğunuz başka
çocuklarla oynayamıyor veya çoğunlukla utangaç ya da çekingen
davranıyorsa; iyi uyuyamıyor ve sık sık kabuslarla uyanıyorsa;
çatal-kaşık kullanamıyor veya boya kalemini doğru bir şekilde
tutamıyorsa; sık sık korkulu, üzgün oluyor ya da sizden
ayrılamıyorsa; halen tuvalet konusunda sorunları varsa, bunları
doktorunuza bildirmeyi ihmal etmeyin.
Beş yaş çocuklarının dil gelişimine de dikkat etmek çok
önemlidir. Bu yaştaki çocukların söylediklerinin herkes
tarafından anlaşılıyor olması, cümle yapılarının doğru ve
zamanları yerinde kullanıyor olması gereklidir. Bu yaştaki
çocukların %10 ile 20’sinde konuşma veya dil sorunları ortaya
çıkmakta ve bunlar zamanında tedavi edilmediğinde okul hayatında
güçlüklere neden olmaktadır. Çocuğunuzun söylediklerini aile
bireyleri haricindeki kişiler anlamakta güçlük çekiyorsa;
yalnızca az sayıda kelime kullanıyorsa; konuşmaya 3 yaşından
sonra başladıysa ve bazı harfleri telaffuz etmekte zorlanıyorsa
doktorunuza danışınız.
Rehberlik Anasayfası İçin Tıklayınız. |
|
|
| |
|
